TOP 5 Những lầm tưởng phố biến về ung thư vú

Ung thư vú là một trong những bệnh ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ. Tuy nhiên, nhiều thông tin lan truyền trên mạng về nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của bệnh chưa được chứng minh khoa học, thậm chí có thể khiến người đọc lo lắng không cần thiết hoặc bỏ qua việc thăm khám.

Dưới đây là 5 lầm tưởng thường gặp về ung thư vú mà chúng ta cần làm rõ để tránh những lo lắng và sợ hãi không cần thiết:

1. Nếu thành viên trong gia đình từng có người mắc ung thư vú thì bạn cũng sẽ 100% bị.

Kết luận: Sai. Tiền sử gia đình làm tăng nguy cơ nhưng không đồng nghĩa bạn chắc chắn mắc ung thư vú.

Có mẹ, chị/em gái hoặc con gái từng mắc ung thư vú được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng, đặc biệt khi người thân được chẩn đoán ở tuổi trẻ, có nhiều thành viên trong gia đình mắc bệnh hoặc gia đình có cả ung thư vú và ung thư buồng trứng.

Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), chỉ khoảng 5–10% tổng số ca ung thư có liên quan đến các đột biến di truyền có hại được truyền từ cha mẹ. Phần lớn đột biến liên quan đến ung thư phát sinh trong suốt cuộc đời do quá trình lão hóa và nhiều yếu tố môi trường khác nhau. Vì vậy, có người thân mắc bệnh không có nghĩa một người chắc chắn sẽ mắc ung thư.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là tiền sử gia đình có thể bị xem nhẹ. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) ghi nhận nguy cơ ung thư vú có thể tăng khoảng gấp đôi nếu một người có họ hàng bậc một mắc bệnh; nguy cơ có thể cao hơn nữa khi có từ hai họ hàng bậc một mắc ung thư vú.

Khi nào nên trao đổi với bác sĩ?

Bạn nên thông báo với bác sĩ nếu gia đình có:

Mẹ, chị/em gái, con gái hoặc nam giới mắc ung thư vú.
Người thân mắc ung thư vú trước tuổi 50.
Nhiều người trong cùng một bên gia đình mắc ung thư vú hoặc ung thư buồng trứng.
Người thân đã được xác định mang đột biến như BRCA1, BRCA2 hoặc một số gen liên quan khác.
Một người mắc cả ung thư vú hai bên hoặc mắc nhiều loại ung thư.

Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể đánh giá tiền sử gia đình, tư vấn di truyền và đề xuất lịch tầm soát phù hợp hơn. Không nên tự ý xét nghiệm gen hoặc thực hiện phẫu thuật dự phòng chỉ dựa trên thông tin tìm thấy trên mạng.

Thông điệp chính: Có tiền sử gia đình không phải là “án định bệnh”, nhưng là lý do để bạn chủ động đánh giá nguy cơ và tầm soát đúng cách.

Kết luận: Sai. Tuổi càng cao thì nguy cơ càng tăng, nhưng người trẻ vẫn có thể mắc bệnh.

Tuổi là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của ung thư vú. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) cho biết nguy cơ mắc bệnh nhìn chung tăng theo tuổi, bởi các đột biến trong tế bào có thể tích lũy dần theo thời gian.

Tuy nhiên, ung thư vú không chỉ xảy ra ở người cao tuổi. Người trẻ, bao gồm phụ nữ dưới 40 tuổi, vẫn có thể mắc bệnh, đặc biệt khi có đột biến di truyền, tiền sử xạ trị vùng ngực, tiền sử gia đình mạnh hoặc một số yếu tố nguy cơ khác.

Một khó khăn thường gặp là người trẻ dễ chủ quan trước các dấu hiệu bất thường ở vú vì cho rằng “còn trẻ thì không thể bị ung thư”. Điều này có thể làm chậm quá trình thăm khám.

Những dấu hiệu cần kiểm tra

Hãy đi khám nếu nhận thấy một trong các biểu hiện sau:

Xuất hiện khối cứng mới ở vú hoặc vùng nách.
Núm vú tiết dịch bất thường, đặc biệt là dịch có máu.
Núm vú bị tụt vào trong mới xuất hiện.
Da vú lõm, dày lên, đỏ hoặc có hình dạng giống vỏ cam.
Kích thước hoặc hình dạng một bên vú thay đổi rõ rệt.
Đau khu trú kéo dài hoặc có vùng bất thường không biến mất sau chu kỳ kinh.

Những dấu hiệu này không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư, nhưng cần được nhân viên y tế đánh giá. Không nên chờ đến khi có đau mới đi khám vì ung thư vú giai đoạn sớm có thể không gây đau.

Tại Việt Nam, Bệnh viện Bạch Mai cũng nhấn mạnh các yếu tố như tuổi, tiền sử gia đình và đột biến gen BRCA1/BRCA2 trong đánh giá nguy cơ ung thư vú. Bệnh viện khuyến nghị phụ nữ từ 40 tuổi, đặc biệt người có yếu tố nguy cơ, nên trao đổi với cơ sở y tế về việc tầm soát định kỳ.

Thông điệp chính: Tuổi cao làm nguy cơ tăng lên, nhưng bất kỳ người nào phát hiện thay đổi bất thường ở vú cũng nên đi khám, không phụ thuộc vào tuổi.

3. Áo ngực có gọng hoặc lăn khử mùi gây ung thư vú

Kết luận: Hiện chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy áo ngực có gọng hoặc lăn khử mùi gây ung thư vú.

Áo ngực có gọng

Lầm tưởng này thường xuất phát từ giả thuyết cho rằng gọng áo ngực gây chèn ép, cản trở hệ bạch huyết và khiến “độc tố” tích tụ trong mô vú. Tuy nhiên, giả thuyết này chưa được chứng minh.

Một nghiên cứu bệnh-chứng đăng trên Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention đã đánh giá 1.044 phụ nữ mắc ung thư vú xâm lấn và 469 phụ nữ đối chứng trong độ tuổi 55–74. Kết quả không tìm thấy mối liên hệ giữa nguy cơ ung thư vú với:

Việc mặc áo ngực.
Số giờ mặc áo ngực mỗi ngày.
Cỡ cúp áo.
Tuổi bắt đầu mặc áo ngực.
Việc sử dụng áo ngực có gọng.

Các tác giả kết luận rằng những đặc điểm này không liên quan đến nguy cơ ung thư biểu mô ống xâm lấn hoặc ung thư biểu mô tiểu thùy xâm lấn trong nhóm phụ nữ sau mãn kinh được nghiên cứu.

Áo ngực không vừa có thể gây cọ xát, hằn da hoặc khó chịu, nhưng những vấn đề này không đồng nghĩa với nguyên nhân gây ung thư vú.

Lăn khử mùi và chất chống mồ hôi

Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) cho biết các nghiên cứu tốt nhất hiện có không tìm thấy bằng chứng liên kết hóa chất thường có trong chất chống mồ hôi hoặc lăn khử mùi với những thay đổi gây ung thư ở mô vú.

Một nghiên cứu được Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) dẫn lại, gồm 813 phụ nữ mắc ung thư vú và 793 phụ nữ đối chứng, cũng không tìm thấy mối liên hệ giữa nguy cơ ung thư vú với việc sử dụng chất chống mồ hôi, lăn khử mùi hoặc cạo lông nách.

Thông điệp chính: Bạn có thể lựa chọn loại áo ngực thoải mái và sản phẩm khử mùi phù hợp với làn da. Nhưng không nên xem chúng là nguyên nhân đã được chứng minh của ung thư vú.

4. Chỉ phụ nữ mới bị ung thư vú

Kết luận: Sai. Nam giới cũng có thể mắc ung thư vú, dù nguy cơ thấp hơn nhiều.

Nam giới cũng có một lượng nhỏ mô tuyến vú, vì vậy vẫn có thể phát triển ung thư vú. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), phụ nữ có nguy cơ mắc ung thư vú suốt đời cao hơn nam giới khoảng 100 lần, nhưng điều đó không có nghĩa nam giới hoàn toàn không có nguy cơ.

Ung thư vú ở nam giới thường hiếm gặp nên một khối u hoặc thay đổi ở vùng ngực dễ bị bỏ qua. Nam giới nên đi khám nếu nhận thấy:

Khối cứng ở vú hoặc sau núm vú.
Núm vú tiết dịch, loét hoặc tụt vào trong.
Da vùng ngực thay đổi.
Hạch bất thường ở nách.
Vú sưng hoặc thay đổi hình dạng một bên.

Tiền sử gia đình và các đột biến như BRCA1, BRCA2 cũng có thể liên quan đến nguy cơ ung thư vú ở nam giới. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) ghi nhận nam giới có nhiều người thân nữ mắc ung thư vú có thể có khuynh hướng gia đình đối với bệnh này.

Nam giới thường không được khuyến nghị tầm soát đại trà như phụ nữ có nguy cơ trung bình. Tuy nhiên, người có tiền sử gia đình mạnh, đột biến gen hoặc phát hiện triệu chứng bất thường cần được bác sĩ đánh giá riêng.

Thông điệp chính: Ung thư vú không chỉ là bệnh của phụ nữ. Nam giới có bất kỳ thay đổi bất thường nào ở vùng ngực cũng không nên trì hoãn việc thăm khám.

5. Ăn đậu nành làm tăng nguy cơ ung thư vú

Kết luận: Với thực phẩm từ đậu nành, bằng chứng hiện nay không cho thấy làm tăng nguy cơ ung thư vú.

Đậu nành chứa isoflavone, một nhóm hợp chất thực vật có cấu trúc tương tự estrogen. Chính điểm tương đồng này khiến nhiều người lo ngại rằng đậu nành có thể kích thích ung thư vú nhạy cảm với hormone.

Tuy nhiên, estrogen trong cơ thể người và isoflavone trong thực phẩm không hoạt động hoàn toàn giống nhau. Các nghiên cứu về việc sử dụng đậu nành trong chế độ ăn không cho thấy bằng chứng nhất quán rằng ăn đậu nành làm tăng nguy cơ ung thư vú.

Một phân tích gộp đăng trên Journal of the National Cancer Institute cho thấy lượng tiêu thụ đậu nành cao có liên quan khiêm tốn với nguy cơ ung thư vú thấp hơn trong toàn bộ nhóm nghiên cứu, dù mối liên hệ ở nhóm phụ nữ châu Á không đạt ý nghĩa thống kê trong phân tích đó.

Một tổng quan và phân tích gộp khác cũng ghi nhận mối tương quan nghịch giữa lượng isoflavone tiêu thụ và nguy cơ ung thư vú ở phụ nữ trước và sau mãn kinh. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa thực phẩm từ đậu nành và thực phẩm bổ sung isoflavone liều cao.

American Cancer Society cho biết thực phẩm từ đậu nành nhìn chung không được xem là yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư vú. Dù vậy, bằng chứng về các sản phẩm bổ sung đậu nành hoặc isoflavone cô đặc vẫn không rõ ràng như đối với thực phẩm thông

Nên hiểu thế nào cho đúng?

Đậu phụ, sữa đậu nành và các thực phẩm từ đậu nành có thể là một phần của chế độ ăn cân bằng.
Không nên xem đậu nành như thuốc phòng ngừa hoặc điều trị ung thư.
Người đang điều trị ung thư nên hỏi bác sĩ trước khi dùng viên bổ sung isoflavone hoặc sản phẩm có hàm lượng cô đặc.
Chế độ ăn tổng thể, cân nặng, vận động, rượu bia và liệu pháp hormone cũng có thể ảnh hưởng đến nguy cơ ung thư vú.

Thông điệp chính: Không cần loại bỏ đậu nành khỏi chế độ ăn chỉ vì lo sợ ung thư vú, nhưng cũng không nên tự dùng thực phẩm bổ sung isoflavone liều cao thay cho tư vấn y tế.

Điều gì thực sự ảnh hưởng đến nguy cơ?

Không có một nguyên nhân duy nhất giải thích cho mọi trường hợp ung thư vú. Nguy cơ có thể liên quan đến sự kết hợp giữa tuổi, di truyền, tiền sử gia đình, mật độ mô vú, hormone, lối sống và một số yếu tố môi trường.

Theo NCI, các yếu tố đã có bằng chứng làm tăng nguy cơ gồm:

Tuổi càng cao.
Có tiền sử gia đình hoặc đột biến gen liên quan.
Mật độ mô vú cao.
Uống rượu.
Béo phì, đặc biệt sau mãn kinh.
Một số liệu pháp hormone sau mãn kinh.
Phơi nhiễm bức xạ ion hóa vùng ngực, nhất là khi còn trẻ.

Ngược lại, hoạt động thể chất được ghi nhận có liên quan đến nguy cơ ung thư vú thấp hơn. Tuy nhiên, không có biện pháp nào bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh.

Câu hỏi thường gặp

Có tiền sử gia đình thì có cần xét nghiệm gen không?

Không phải ai có người thân mắc ung thư vú cũng cần xét nghiệm gen. Bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn di truyền sẽ xem xét số lượng người mắc bệnh, độ tuổi chẩn đoán, loại ung thư và mối quan hệ huyết thống trước khi đưa ra khuyến nghị.

Nam giới có cần kiểm tra vú không?

Nam giới không thường được tầm soát đại trà như phụ nữ có nguy cơ trung bình. Tuy nhiên, nếu có khối u, tiết dịch núm vú, thay đổi da hoặc tiền sử gia đình mạnh, cần đi khám.

Có nên ngừng ăn đậu nành sau khi mắc ung thư vú?

Không nên tự ý loại bỏ toàn bộ thực phẩm từ đậu nành. Người đang điều trị ung thư nên trao đổi với bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng, đặc biệt trước khi dùng viên bổ sung isoflavone liều cao.

Mặc áo ngực có gọng có cần thiết phải bỏ không?

Không có bằng chứng thuyết phục cho thấy áo ngực có gọng gây ung thư vú. Bạn nên ưu tiên áo ngực vừa vặn, không gây đau, trầy xước hoặc kích ứng da.

Khi nào nên đi khám?

Hãy đi khám khi phát hiện ra những dấu hiệu như: khối mới, thay đổi hình dạng vú, tụt núm vú, tiết dịch bất thường, thay đổi da hoặc hạch ở nách. Các triệu chứng này có thể do nhiều nguyên nhân lành tính, nhưng cần được đánh giá thay vì tự chẩn đoán.

Kết luận

Năm quan niệm trên đều có điểm chung: chúng đơn giản hóa một căn bệnh phức tạp và thường khiến người đọc tập trung vào những nguyên nhân chưa được chứng minh, thay vì các yếu tố nguy cơ thực sự. Tiền sử gia đình không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh; người trẻ và nam giới vẫn có thể bị ung thư vú; áo ngực có gọng và lăn khử mùi chưa được chứng minh là nguyên nhân; còn thực phẩm từ đậu nành không được xem là yếu tố làm tăng nguy cơ.

Điều quan trọng nhất là nhận biết thay đổi bất thường, trao đổi với bác sĩ khi có yếu tố nguy cơ và thực hiện tầm soát phù hợp với tuổi, tiền sử sức khỏe và tình trạng cá nhân.

Cảm ơn mọi người đã đọc, chúc mọi người sẽ có thêm nhiều sức khỏe và phòng tránh được căn bệnh ung thư này.

Little Pony: https://www.facebook.com/p/Th%C3%A1ng-N%C6%A1-H%E1%BB%93ng-61594410395560/